MGA TANONG AT SAGOT TUNGKOL
SA PAG-GAMIT NG ANTIBIOTIKO SA MANOK

by Elito F. Landicho

Importante sa isang nag-aalaga ng sasabunging manok ang magkaroon ng sapat na kaalaman tungkol sa wastong paggamit ng antibiotiko. Marami sa atin ang gumagamit ng mga antibiotiko at ibaa pang gamot sa manok na walang sapat na batayan ng tamang paraan ng pag-gamit ng mga ito. Kung di ginamit sa tamang paraan, ang mga antibiotiko ay maaaring maging sanhi ng panibagong problema.

Walang dudang ang pinakamagaling na paraan maiwasan ang mga di kanais-nais na epekto ng mga antibiotiko ay ang hindi pag-gamit ng mga ito. Pero sa totoo, hindi natin maiiwasan ang di gumamit ng antibiotiko dahil sa mga sakit na maaaring dumapo sa ating mga manok. Sa ngayon, napakaraming gamot na maari nating pagpilian ang aktong pagpili ng mga antibiotikong naararapat sa ating pangangailangan ay sapat nang magpasakit ng ulo. Nakalilito talaga. Sa pagpili ng antibiotiko, ang madalas na nagiging batayan ay ang presyo ng produkto. Pero dapat nating isaisip na hindi sa lahat ng pagkakataon, ang murang gamot ang siyang magaling. Ito ang isang epekto kung saan ang tulong ng beterinaryo ay may kahirapang masumpungan. Marami ang pagkakataon na umaasa na lang tayo sa kung ano ang sabihin sa atin ng mga ahenteng nagbebenta ng mga produktong antibiotiko. Dahil dito’y nakagagamit tuloy tayo ng gamot na di naman nararapat o walang bisa.

Kailangan ba talagang gumamit ng antibiotiko sa mga manok?

Totoong puwede tayong mag-alaga ng manok na di mangangailangan ng antibiotiko kung masusunod ang mahusay na siyentipikong pamamaraan ng pag-aalaga(husbandry) – magaling na nutrisyon, malinis na kapaligiran at tamang pabahay. Maarami ang nag-aakala na ang paggamit ng antibiotiko ay pwedeng pamalit sa mahusay na husbandry. Malaking pag-aaksay ang gumamit ng antibiotiko at di bigyan ng kaukulang pansin ang nutrisyon, sanitasyon, pabahay at iba pa.

Kaya bang gamutin ng antibiotiko ang lahat ng sakit ng manok?

Maraming sanhi ang nga sakit ng mga manok. May mga sakit dahil sa impeksyon at ang iba’y di-impeksyon. Ang mga sakit na di-impeksyon ay puwedeng sanhi ng kakulangan sa nutrisyon, pagkalason, sobrang init at iba pa. Ang sakit impeksyon ay maaring sanhi ng virus ( NCD, Marek’s disease, atbp. ), baktirya (coryza, CRD, Salmonella, E. coli, atbp. ), buni, kuto at hanip, coccidia at bulate. Sa pangkalahatan, angg nga antibiotiko ay ginagamit laban sa mga impeksiyon sanhi ng baktirya lamang. Hindi nito kayang puksain ang ibang uri ng impeksiyon.

Puwede ba akong gumamit ng kahit aling antibiotiko para sa kahit anong impeksiyong baktirya?

Hindi lahat ng baktirya ay sensitibo sa kahit anong antibiotiko. May mga bakteryang natural na resistant sa antibiotiko, mayroon namang nagiging resistant dahil sa palagiang paggamit ng antibiotiko. Ang epektibong antibiotiko na laging ginagamit ay maaaring maging di epektibo sa paglakad ng panahon. Di magandang gawin ang palagiang pag-gamit ng iisa o iilang antibiotiko lamang.

Ano ba ang dahilan sa mga pagkakaiba ng epekto ng antibiotiko sa impeksyon?

Ang iba’t ibang antibiotiko ay may kanya-kanyang katangian at paraan ng pag-atake sa bakterya. Kailangan ang mga antibiotikong gagamitin ay akma sa impeksyong gagamutin para maging mabisa. Simpleng inilalarawan sa diagram ang iba’t ibang grupo ng antibiotiko at ang parte ng baktirya na inaatake ng mga ito. May dalawang prinsipal ng klase ng baktirya ayon sa reaksyon nito sa tinatawag na Gram-stain. Ang mga gram positive ay asul ang kulay pag- pinagmasdan sa pamamagitan ng mikroskopyo; ang Gram-negative tulad ng Salmonella at E. coli ay mas resistant sa epekto ng antibiotiko kaysa sa mga Gram positive. May mga antibiotiko na angkop lamang laban sa Gram-positive (halimbawa: Penicillin, Erythromycin at Bacitracin); may mga angkop lamang laban sa Gram-negative (halimbawa: Streptomycin, Gentamicin at Colistin. Mayroon din namang mga antibiotikong kayang labanan pareho ang Gram-negative at Gram-positive tulad ng Ampicillin, Chlotetracycline at mga Sulfa.

Kung nagka-impeksyon ang aking mga manok paano akong makatitiyak na tama ang antibiotikong gagamitin ko?

Kung may pumutok na impeksyon, ito’y kinakailangang ma-diagnose ng beterinaryo. Ang pinaka-angkop na antibiotiko ay maaring maiyak sa pamamagitan ng sensitivity test, na sa totoo’y di naman ganoon kadaling magagawa. Kung minsan, may kahirapang mag-diagnose ang impeksyon at ang pinaka-angkop na antibiotiko para dito. Sa ganitong sitwasyon, maaring “hulaan” ang pinaka-posibleng impeksyon base sa mga sintomas at kondisyon ng mga manok. Sa ganitong “hulaan” malaking tulong ang pagsasangguni sa beterinaryo.

Paano ba nagiging resistant ang baktirya sa antibiotiko?

Ang baktirya ay maaring maging resistant sa dalawang paraan. Sa isang populasyon ng bktirya, may mga sensitibo at mga resistant sa antibiotiko. Sa paggamit ng antibiotiko ang mga sensitibo ay namamatay, samantalang ang mga resistant ay hindi, at ang mga ito’y puwedeng dumami kapag ang antibiotiko ay itinigil. Sa susunod na paggamit ng naturang antibiotiko, ito’y maaaring di na mabisa dahil mas marami na ang naging resistant kaysa sensitibong baktirya kung ito’y nahawa sa mga resistant. Ito’y maaring mangyari kung matagal na ginamit ang antibiotiko.

Puwede bang maubusan tayo ng mabisang antibiotiko kung laging nagkakaroon ng resistant baktirya?

Hindi naman. Meron tayong simpleng alintuntuning dapat sundin para sa mabawasan ang pagiging resistant ng baktirya sa mga antibiotiko. Una, huwag palagiang gumamit ng isang antibiotiko lamang pagkat sa malaon ang bisa nito’y mababawasan sa gusto natin o hindi. Kung ang antibiotiko ay unti-unti nang nawawalan ng bisa, ibig sabihin nito’y may resistant na. Kung mangyari ito, palitan ang antibiotikong ginagamit na nabibilang sa ibng grupo. Mas mabuti kung sa una pa lang ay pagsalit-salit na gamitin ang iba’t ibang mabisang antibiotiko.

Naapektuhan ba ang bisa ng antibiotiko ng paraan ng pagbibigay nito?

Ang antibiotiko ay maaaring ibigay sa manok sa pamamaraan ng ineksyon, paghalo sa inuming tubig o sa patuka. Pinakamabisa ang ineksyon pero ito’y hindi maaaring magawa sa lahat ng pagkaaktaon, lalo na’t kung marami ang manok na gagamutin. Ang antibiotikong inihahalo sa inumin o patuka ay pumapasok sa bituk. Hindi lahat ng gamot sa bituka ay puwedeng masipsip at makarating sa kinaroroonan ng impeksyon. Walng problema kung ang impeksyon ay nasa bituka mismo. Halimbawa, ang Colostin, Bacitracin, Gentamicin at ilang sulfa ay di-nakapapasok sa katawan ng manok kaya di mabisa sa pagsugpo ng sakit tulad ng sipon, halak atpb. , pero maisa sa pagtataeng sanhi ng bakterya sa bituka.

Dapat bang gumamit ng kombinasyon ng mga antibiotiko?

Oo, pero hindi sa lahat ng pagkakataon. Ang kombinasyon ng antibiotiko ay maaaring gawin sa mga sumusunod na kadahilanan.

a.) Para gamutin ang magkahalong inpeksyon na hindi kaya ng iisa lamang na antibiotiko.
b.) Para magkaroon ng mas malakas na bisa (synergsm)
c.) Para mabawasan ang resistant ng bakterya sa antibiotiko
d.) Para mabawasan ang pagkalason sa mabagsik na antibiotiko

Hangga’t maaari huwag gumamit ng kombinasyon kung ang isang antibiotiko ay mabisa. Hindi lahat ng kombinasyon ng antibiotiko ay nakabubuti sa manok. Sumangguni sa beterinaryo tungkol sa mahusay na kombinasyon.

Bakit, sa kabila ng paggamit ko ng antibiotiko, nagkakasakit pa rin ang aking mga manok?

Narito ang mga rason kung bakit di matagumpay ang antibiotiko sa pagsugpo ng impeksyon, ang ilan ay nabanggit nasa itaas:

a.) Ang sakit y maaaring di sanhi ng baktirya.
b.) Ang antibiotiko ay maaaring di-angkop sa impeksyong ginagamot.
c.) Ang dosis ay di-sapat.
d.) Ang sakit ay sanhi ng magkahalong inpeksyon na di kaya ng isang antibiotiko lamang.
e.) Maaaring ang manok ay may panibagong inpeksyon na lumabas dahilan sa paggamit ng antibiotiko.
f.) Nagkaroon na ang bakterya ng resistant.

<< BACK